Η βόμβα του Brexit

Είμαι απογοητευμένη, εκνευρισμένη και ιδιαίτερα προβληματισμένη με το Brexit. Δεν ανήκω σαφέστατα σε αυτούς που θέλουν να τιμωρήσουν, επιδεικτικά κιόλας, τους Βρετανούς -προσπαθώ να συμπαρασταθώ όσο μπορώ σε φίλους  στη Μ. Βρετανία που είναι συντετριμμένοι το ελάχιστο, εξαιρετικά αγχωμένοι το χειρότερο- ούτε σε αυτούς που χαίρονται αφελέστατα λέγοντας ότι τώρα η Ε.Ε. θα πάει σε πολιτική ενοποίηση γρήγορα. Δεν έχω αυταπάτες. Το παζλ είναι πολύ πιο σύνθετο και όπως απεδειχθη μια λάθος κίνηση ενός, επηρεάζει άμεσα όλους. Μην προτρέχουν και οι άλλοι τώρα σε βεβιασμένες κινήσεις εξίσου. Απαιτείται σοβαρότητα, υπευθυνότητα και ψυχραιμία. Κυρίως όμως αποσαφήνιση διλημμάτων και επιτέλους ξεκάθαρη τοποθέτηση σε αυτά. Ο χρόνος τελείωσε με τις υπεκφυγές των προβλημάτων. Και πρέπει η πολιτική ηγεσία του ευρωπαϊκού οικοδομήματος να οριοθετήσει με σαφήνεια την πορεία της και να δρομολογήσει ομαλά την όποια μετάβαση. Η παραμονή στο προηγούμενο μοντέλο ανεπαρκής πια, ανέφικτη εκ των πραγμάτων και ανεπιθύμητη επιπλέον. Κακά τα ψέματα.

Και εξηγούμαι:

1) Σε οικονομικό επίπεδο έχουμε πολλούς κραδασμούς εν εξελίξει. Είναι μια κατάσταση που ναι μεν αμφότεροι είναι προετοιμασμένοι, αλλά ουδείς δε, γνωρίζει με σαφήνεια τις κινήσεις των αγορών και κυρίως των διαφόρων εταιρειών με τα νέα δεδομένα. Ορισμένοι θέλουν να τελειώνουν γρήγορα με το οικονομικό σκέλος, όπως ο Γιουνκερ, αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνει, όσο τάχιστα το επιθυμούν, λόγω τεχνοκρατικών δυσκολιών και σαφέστατα νομοθετικών δεσμεύσεων. Έχουμε πολλά να δούμε ακόμη. Δεν έχουμε ακούσει καν τι λέει η Ε.Κ.Τ. και δεν γνωρίζουμε σε βάθος τις σημαντικές λεπτομέρειες που πρέπει να διευθετηθούν ιδίως σε πολιτικό επίπεδο τόσο εντός Ε.Ε., όσο και με άλλους παίκτες στη διεθνή σκακιέρα, όπως ΗΠΑ, Κίνα, πετρελαιοπαραγωγούς χώρες.

It's time to face the music, όπως λένε αγγλιστί. Μην περιμένουμε, πριν ανοίξουν όλοι τα χαρτιά τους όμως, θεαματικές αλλαγές βραχυπρόθεσμα. Το διαδικαστικό είναι πολύ πιο πολύπλοκο από όσο πιστεύουμε και λογικό είναι μετά τον αναβρασμό, να επιχειρείται μια κάποια διευθέτηση που ποτέ δεν έχει ξαναγίνει, δεν υπάρχει δηλαδή πρότερη εμπειρία αντίστοιχης κατάστασης. Το μοντέλο της Νορβηγίας έχει ήδη πέσει στο τραπέζι, ως πρότυπο για να κινηθούν οι μηχανισμοί εντός Ε.Ε. και Βρετανίας. Είναι μια λύση, αλλά τολμώ να πω ότι η Μ. Βρετανία ακόμα και σε αυτό το σενάριο, θα χάσει πάρα πολλά σε οικονομικό επίπεδο, σε αντίθεση με την Ε.Ε. Για να το θέσω όπως το είπε πρόσφατα κι ο Ομπαμα: το βρετανικό οικονομικό μοντέλο από μονό του είναι σαφέστατα λιγότερο ελκυστικό από ότι σε συνδυασμό με την Ε.Ε. Μιλάμε για αχαρτογράφητα νερά. Το δε Ελβετικό μοντέλο που υποστηρίζουν ορισμένοι τις τελευταίες ώρες δεν αρκεί για να λύσει το γόρδιο δεσμό. Θα πρέπει να εφευρεθεί, να δημιουργηθεί κάτι εκ νέου λοιπόν.

2) Σε πολιτικό επίπεδο υπάρχουν τρεις αναλύσεις εν εξελίξει: α) Πώς θα πάνε στις διαπραγματεύσεις οι Βρετανοί;, β) Πώς θα αντιδράσουν οι Γερμανοί & η Ευρωπαϊκή Επιτροπή;, γ) Πώς θα προχωρήσει η Ε.Ε. από 'δω και πέρα;

Όσον αφορά το α' - πώς θα πάνε στις διαπραγματεύσεις οι Βρετανοί;- θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι και τέλη Σεπτεμβρίου που θα γίνουν τα συνέδρια των Συντηρητικών, Εργατικών και λοιπών, όπως ειθισται. Ποιος θα είναι αυτός που θα ηγηθεί στην διαπραγμάτευση τον Οκτώβρη, που θα ακολουθήσει -μην ξεχνιόμαστε ενός δημοψηφίσματος που δίχασε όχι μόνο πολιτικά/πολιτισμικά/εθνολογικά ακόμα-ακόμα την βρετανική κοινωνία, αλλά και τα κόμματα-; Τι ακριβώς θα πρεσβεύει; Το δυστυχές είναι ότι ο Καμερον έβαλε στο πολιτικό επίκεντρο τους ευρωσκεπτικιστες από εκεί που αυτοί ήταν στο περιθώριο. Το επικίνδυνο είναι που η πλειοψηφια του βρετανικού λαού στη συνέχεια έδωσε δυναμική και πολιτική στήριξη στους αντιευρωπαϊστές. Οι Φιλελεύθεροι είναι σχεδόν αφανείς, οι Εργατικοί άρχισαν τις κορώνες, οι Συντηρητικοί διασπασμένοι και σε σοκ. Οι μόνοι που είναι ενωμένοι, αποφασισμένοι και με σαφείς διαθέσεις είναι η ακροδεξιά και όλο το μπλοκ του Brexit. To αν αυτό θα συμπαρασύρει τα υπόλοιπα κόμματα σε μια πιο σκληρή ατζέντα, μένει να αποτυπωθεί. Μιλάμε για μια κρίσιμη πολιτική ρευστότητα που η Μ. Βρετανία δεν είχε ποτέ στη σύγχρονη ιστορία της ξανααντιμετωπισει.

Θα αρθούν στο ύψος των περιστάσεων οι φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις όταν ο ΠΘ παραιτείται, ο ηγέτης των Εργατικών είναι προφανέστατα αδύναμος να παίξει αποφασιστικό ρόλο αριστερίζοντας, οι Φιλελεύθεροι ανύπαρκτοι; Ο κατακερματισμός του πολιτικού συστήματος στη Μ. Βρετανία είναι γεγονός. Είναι, λοιπόν, εξαιρετικά νωρίς για να ανάγουμε συμπεράσματα. ΟΜΩΣ, όταν η χώρα αυτή πλήττεται ήδη οικονομικά και ταυτόχρονα πολιτικά παραπαίει, τότε μπορούμε έστω να μην ελπίζουμε σε εμφάνιση του όποιου Βρετανού ηγέτη στην διαπραγμάτευση, με αέρα νικητή. Τον Οκτώβρη θα αρχίσουν τα βιολιά και δεν θα χορεύει κανείς, ούτε με νταούλια, ούτε με μπύρες γελώντας στη Μ. Βρετανία.

Όσον αφορά το β' - πώς θα αντιδράσουν οι Γερμανοί & η Ευρωπαϊκή Επιτροπή;- πήραμε μια πρώτη γεύση από τις δηλώσεις Γιουνκερ και Μερκελ. Πρώτιστο καθήκον τους είναι η ελαχιστοποίηση των οικονομικών κραδασμών για την Ε.Ε. Επίσης τίθεται ως προτεραιότητα η ενίσχυση του ευρωπαϊκού μοντέλου έναντι των φωνών που αρχίζουν και αυξάνονται για την πλήρη αποδόμηση του. Και εδώ είναι το ενδιαφέρον. Το Brexit στοιχίζει περισσότερο πολιτικά κι αυτό έχει επιπτώσεις οικονομικά, γιατί οι αγορές κινούνται ΚΑΙ με βάση την ψυχολογία, μην το ξεχνάμε/υποτιμούμε. Πιο συγκεκριμένα το Brexit ενίσχυσε δυστυχώς κι άλλους ευρωσκεπτικιστές σε άλλες χώρες.

Ενδεικτικά όπως ορθώς επισημαίνει η Βασιλική Γεωργιάδου: «Mε το Εxit από την Ε.Ε. φλερτάρουν ανοιχτά σήμερα η Λεπέν, ο Βίλντερς, γνωστοί πολιτικοί από το Λαϊκό Κόμμα της Δανίας, ενώ επιφυλακτικοί με ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι ο Στράχε του FPÖ Αυστρίας και o Σόινι του Kόμματος των (Αληθινών) Φινλανδών, που αποδέχονται την απόφαση των Βρετανών χωρίς να θέτουν όμως θέμα δημοψηφισματικής επικύρωσης της ένταξης της χώρας τους στην Ε.Ε. Lega Nord και Κίνημα Γκρίλο στην Ιταλία θέτουν, αντιθέτως, θέμα δημοψηφίσματος για το ευρώ. To ΝPD στη Γερμανία έχει θέσει θέμα αποχώρησης από την Ε.Ε. με τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος. To AfD θέλει έξοδο από την Ε.Ε. (2 στους 3 ψηφοφόρους του είναι υπέρ της αποχώρησης, παρότι η παλιά ηγεσία του κόμματος -Lucke- είναι σταθερά υπέρ της παραμονής). Τέλος, η Χ.Α. τάχθηκε από καιρό ανοικτά υπέρ του Brexit και του Grexit, ιδίως τώρα όπως λέει, διότι τώρα θα πονέσει περισσότερο την Ευρώπη μια τέτοια ελληνική επιλογή». 

Ο αντιευρωπαϊσμός και ο ευρωσκεπτικισμός απολαμβάνουν, λοιπόν, από σήμερα τα φώτα της δημοσιότητας, έστω κι αν  οι Ολάντ και Μέρκελ δήλωσαν απόλυτα προσηλωμένοι στα ευρωπαϊκά ιδεώδη, ο Σουλτς προέτρεψε σε ψυχραιμία, ο Ρεντζι  τόνισε την σημασία/αξία της Ε.Ε. Είναι ηλίου φαεινότερο ότι όλοι προσπαθούν να προστατέψουν το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, όχι από την απόφαση αμφισβήτησής του από τους Βρετανούς, αλλά από την τάση απόρριψής του από άλλες δυνάμεις στο εσωτερικό της Ε.Ε. που τα τελευταία 24ωρα κινούνται γρήγορα και δυναμικά στην ανάληψη πρωτοβουλιών με αποσχιστικές διαθέσεις. Άνοιξε ο ασκός του Αιόλου και τώρα φωτιά στα μπατζακια μας για να το πω λαϊκιστι.  

Οι Βρετανοί υπενθύμισαν με τον πιο τραγικό τρόπο ότι  ο εθνικολαϊκισμός σαρώνει στην Ε.Ε. Εξου και η συνάντηση αύριο των ΥΠΕΞ των ιδρυτικών χωρών της Ε.Ε., όπως και η συνάντηση Τουσκ, Ολαντ, Ρεντζι, Μερκελ τη Δευτέρα. Το θέμα είναι όμως ότι δεν αρκεί πια μια απλή διακήρυξη πίστης τύπου «μαζί θα πάμε μπροστά», αλλά ένα αποσαφηνισμένο πλάνο με στρατηγικούς στόχους για την μετεξέλιξη του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. 

Και έρχομαι έτσι στο γ’ -  πώς θα προχωρήσει η Ε.Ε. από 'δω και πέρα;-. Υπάρχουν 3 σενάρια στο τραπέζι, αυτή τη στιγμή τουλάχιστον.  Ένα από αυτά αναφέρει ότι θα περιχαρακωθεί ο στενός πυρήνας των χωρών που συνεργάζονται καλά μεταξύ τους, και θα αποκόψουν  τους υπολοίπους. Είναι μια πρόταση που βάζει την Ε.Ε. σε δυο, μην πω τρεις ταχύτητες. Και δεν θέλετε να μάθετε σε ποια ταχύτητα θα βρεθεί η Ελλάδα αν δεν προσέξουμε ιδιαίτερα το αμέσως προσεχές διάστημα. Με τον Τσιπρα στο τιμόνι της χώρας, δεν νομίζω ότι μπορεί και κανείς να ελπίζει σε προσεκτικές ή ασφαλείς πολιτικές κινήσεις, πόσο δε μάλλον που τόσο ο ίδιος, όσο και η συντριπτική πλειοψηφια του κυβερνητικού επιτελείου φλέρταρε και ερωτοτροπεί ακόμα ανοικτά με τον εθνικολαϊκισμό, τον αριστερόστροφο αντιευρωπαϊσμό, αλλά και τον δεξιόστροφο ευρωσκεπτικισμό.

Σε κάθε περίπτωση θα έχουμε τις συναντήσεις Μερκελ-Σόιμπλε και θα καταλάβουμε τι ακριβώς προτείνεται ως προς το παραπάνω. Δεν πιστεύω ότι η περιχαράκωση της Ε.Ε. και η σμίκρυνση του όποιου σχήματος αποτελεί την λύση στις διεθνείς προκλήσεις. Θα ενδυναμώσει τις φυγόκεντρες δυνάμεις και θα οδηγήσει την ΕΕ σε τέλμα. Η Ε.Ε. δεν πρέπει να χάσει τη συνοχή της αναζητώντας διαφορετικά σχήματα, αλλά να πάει ένα βήμα παραπέρα: προς πολιτική ενοποίηση. Αυτό όμως δεν μπορεί να γίνει από τη μια μέρα στην άλλη. Πόσο δε μάλλον όταν έχουμε τον Οκτώβρη στην Ιταλία δημοψήφισμα κρίσιμο για την βιωσιμότητα της κυβέρνησης Ρεντζι, ενώ το 2017 έχουμε εθνικές εκλογές σε Γερμανία και Ιταλία και πολύ πιθανόν και στην  Γαλλία, έτσι όπως πάει το πράγμα. Οι τρεις δηλαδή χώρες-μοχλοί των ευρωπαϊκών μηχανισμών και ενίσχυσής τους θα είναι σε εσωτερικό αναβρασμό. Οι πολιτικές επιλογές των πολιτών τους θα κρίνουν και το μέλλον της Ε.Ε. Το Brexit ηρθε σε άσχημο πολιτικό timing κοινώς. Δεν έχουμε κυβερνήσεις στο τιμόνι αυτών των χωρών που μόλις εκλεχτήκαν, με άνεση χρόνου, χωρίς αμφισβήτηση και δύσκολο δημοσιονομικό έργο. Το ακριβώς αντίθετο.

Και έρχομαι στο δεύτερο σενάριο, αυτό που λέει απλουστευμένα: βλέποντας και κάνοντας. Με λίγα λόγια: ας δώσουμε βαρύτητα στα κοινά σημεία κι ας προχωρήσουμε λίγο πιο γρήγορα σε αυτά που συμφωνούμε, μεταθέτοντας καιρού και συνθηκών επιτρέποντος τα υπόλοιπα. Είναι μια πρόσκαιρη λύση που δεν αντιμετωπίζει την πραγματικότητα, αλλά μάλλον την αποφεύγει, όμως δυστυχώς ίσως η μόνη εφικτή τουλάχιστον μέχρι και τα τέλη του 2017. Φυσικά σε ένα τέτοιο σενάριο η οποιαδήποτε συζήτηση για το ελληνικό χρέος όχι απλώς παραπεμπεται στις καλένδες, αλλά και πάλι βρισκόμαστε στο περιθώριο των ευρωπαϊκών εξελίξεων με αμφίβολη πλέον την οικονομική ενίσχυση μας επ’ αόριστον που επιθυμεί η παρούσα κυβέρνηση θρασυτα και αφελέστατα.

 

Το τρίτο και τελευταίο σενάριο εδράζεται στην σύγκρουση δημοσιονομικής ορθοδοξίας και δημοσιονομικής χαλαρότητας. Πολλοί μιλούν για εκ βάθρων αλλαγή του τρόπου οικονομικής προσέγγισης, ενίσχυσης της κοινής πολιτικής σε ζητήματα μεταναστευτικής κρίσης και σίγουρα εκ νέου αναθεώρηση συνθηκών και ανάληψης νέου ευρωπαϊκού συμβολαίου μεταξύ των κρατών-μελών. Είναι μια πρόταση που κανείς θα μπορούσε να εκτιμήσει ως την απαραίτητη, αν όχι πιο πραγματιστική προσέγγιση στην παρούσα φάση. Όμως αυτό σημαίνει ότι όλοι θα βάλουν νερό στο κρασί τους, όλοι συμμερίζονται την μετεξέλιξη της Ε.Ε. και πρωτίστως όλοι να αναλάβουν ευθύνες. Κάτι τέτοιο με τους πολιτικούς συσχετισμούς στην Ε.Ε. δεν είναι εμφανές, προς το παρόν. Ποιος θα πάρει το κόστος να στηρίξει την Ε.Ε. χωρίς να χάσει τα ηνία στην χώρα του; Τόσο απλά και τόσο ωμά πλέον τίθεται το δίλημμα, αν φυσικά θέλουμε να μιλήσουμε επί της ουσίας. Η περαιτέρω πολιτική ολοκλήρωση δύσκολα θα προχωρήσει αν δεν αποφασίσουμε σοβαρά στην Ευρώπη να βάλουμε πίσω την πολιτική σημασία της εθνικής ταυτότητας.

Πολλοί στο Λαϊκό, Σοσιαλδημοκρατικό και Φιλελεύθερο Κόμμα αντιστοίχως μιλάνε για μια νέα συμφωνία ανάμεσα στα κράτη μέλη, την ΕΕ και τους πολίτες της. Ωραίο ακούγεται, χρήσιμο φαίνεται, αλλά δύσκολο να πραγματοποιηθεί. Σ' αυτή την κατεύθυνση στη χώρα μας κινείται η ηγεσία της ΝΔ. Όμως, είναι η μόνη πολιτική δύναμη στον ευρωπαϊκό χώρο που έχει το αβαντάζ του να αποτελεί σύντομα την ραχοκοκαλιά μιας νέας κυβέρνησης, ενώ μιλάμε για μια μικρή χώρα που ροκανίζει τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, δεν τον ενισχύει, όπως άλλες.

Με λίγα λόγια, είναι εξαιρετικά νωρίς για αναγωγή σαφών συμπερασμάτων. Δεν είναι μόνον η Βρετανία σε αναβρασμό, αλλά και οι υπόλοιποι παίκτες. Η Ε.Ε. πρέπει να αναμετρηθεί με τον εαυτό της πρωτίστως, όπως ορθώς τόνισε ο Ολαντ, αλλά όχι με τα φαντάσματα τους παρελθόντος της να τονίσω.  Η δημοκρατία έχει δυστυχώς-ευτυχώς αργές διαδικασίες. Μην υιοθετούμε την φόρτιση και την κινδυνολογία των λαϊκιστών/εξτρεμιστών. Στο κάτω-κάτω έχουμε ως Ευρωπαίοι ξεπεράσει χειροτέρα. Πρέπει να περιμένουμε. Δεν είναι όλοι ηλίθιοι ή χαζοί για να χάσουν εν μια νυκτί όσα οικοδόμησαν δεκαετίες. Το μόνο θετικό είναι ότι επιτέλους κάποιοι αντιληφθήκαν τον κίνδυνο και είναι διατεθειμένοι να μην τον αφήσουν να επεκταθεί. Μένει να μας πουν τον τρόπο. Και τότε, πεδίο δόξης λαμπρό για τους σοβαρούς, πραγματιστές, δημοκράτες, Ευρωπαϊστές να πείσουν, να οικοδομήσουν, να προχωρήσουν. Μην κρίνουμε την έκβαση του «πολέμου», πριν καν αρχίσει η πρώτη μάχη. Υπομονή. O πολιτικός και οικονομικός σεισμός από το Brexit δεν έχει κοπάσει. 

Κρεσεντο πολιτικού αναλφαβητισμού

Τρεις τάσεις/αποψεις στα κοινωνικά δίκτυα τις τελευταίες δυο βδομάδες είναι ενδεικτικές του πολιτικού αναλφαβητισμού που σαρώνει την χώρα:

1) "Τραμπ και Χιλαρυ ειναι ενα και το αυτο. Ταλε κουαλε. Όποιος κι αν βγει θα πράξει τα ίδια: αυτά που θα του υποδείξουν τα σκοτεινά παρακεντρα, οι πολυεθνικές, οι αδηφάγοι τραπεζίτες".

Αντίληψη που θεωρεί την πολιτική ενα πεδίο ανούσιο να συμμετάσχει κανείς, καθότι σικε, στημένο εκ των προτέρων, ενω στοχοποιει συγκεκριμένες οικονομικές δραστηριότητες ως a priori πονηρές, προϊόν παράνομων ενεργειων και διαφθοράς. Άποψη που αγνοεί σχεδόν εξωφρενικά την ιστορία, την δομη, την δυναμική και τους περιορισμούς του αμερικάνικου πολιτικού συστήματος. Θέση που παραβλέπει επικινδύνως τόσο τις σημαντικές διαφορές των δύο κομματων, Ρεπουμπλικάνων-Δημοκρατικων ακόμα και στα θέματα εξωτερικής πολιτικής, όσο και τις κραυγαλεες αντιθέσεις των υποψηφίων τους για το χρισμα της Προεδρίας.

Καταναλωνω υπερβολικο χρόνο σε διεθνή ΜΜΕ και συζητώντας με φίλους στο εξωτερικο, πιστέψτε με πουθενά δεν ειναι διαδεδομένα σε τέτοιο βαθμό τα παραπάνω. Στην Ελλάδα ο αντιαμερικανισμος σε συνδυασμό με την υπέρτατη συνωμοσιολογια έχει βαθιές ρίζες κι όχι μόνον στην αριστερα να σημειωσω. Έχει καλλιεργηθεί σε όλη τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης ως το "σούπερ προσόν" κάθε ατόμου που θέλει να αναλύσει τα διεθνή, δυστυχώς.

2) "Μωρέ δεν πάνε να φυγουν οι Άγγλοι απο την ΕΕ. Στα τσακιδια, χάρη θα μας κάνουν. Οι φλωροι, οι αδερφαρες που μας απειλούν κιόλας".

Πέραν του ρατσισμού και σεξισμού που δεν είναι διόλου αμελητέοι αμφοτεροι, μάλλον ενδεικτικοί του πουριτανισμου και της μισαλλοδοξίας που θριαμβεύει στην ελληνική δημόσια σφαίρα, είναι εκπληκτικό πώς οι υποστηρικτές τέτοιων λεκτικών αναθεματων, δεν αντιλαμβάνονται ούτε στο ελάχιστο τον ρόλο της ΜΒ στην παγκόσμια οικονομία και δη την ευρωπαϊκή, το τραπεζικό αλλά και ναυτιλιακό σύστημα, τους κινδύνους ή κραδασμούς που θα επιφέρει ένα ενδεχόμενο Brexit στις αγορές, άρα και στην τσεπη μας. Πομφόλυγες που λειτουργουν υποτίθεται προς εκτόνωση (;), ενώ αγνοούν επικινδύνως πώς λειτουργει η παγκόσμια οικονομία, ωσαν είμαστε μάγκες και καραμπουζουκληδες στο παγκόσμιο χωριο... κάθε άλλο.

3) "Αυτοί είναι που διοργανώνουν τους Παραιτηθείτε... [ακολουθεί λιστα ονοματων/φωτογραφιών ωσαν μελλοθανατοι καταζητουμενοι]. Κάτι φανατισμενοι δεξιοι και Πασοκοι που θελουν να φέρουν το χαος".

Αν και εχω εκφράσει τις αντιρρήσεις/ε ενστάσεις μου ανοικτα με τους Παραιτηθείτε, μολονότι ορισμενοι υποστηρικτές τους με βάφτισαν Συριζοτρολ, ενώ κάποιοι με θεωρούν περιορισμένης πολιτικής αντίληψης που δεν συμμεριζομαι τον ενθουσιασμό τους, η στοχοποίηση τους είναι άδικη, τρισαθλια και καταδικαστέα χωρίς ναι μεν, αλλά. Γνωριζω σε προσωπικό επίπεδο πολλούς απο αυτούς και παρά τις πολιτικές μας διαφωνίες επι του συγκεκριμένου, της εκδήλωσης στις 15/6 δηλαδή, δεν θα διανοουμουν ποτέ να τους χλευασω ή υποτιμησω ή να στοχοποιησω με λίστες αμφιβόλου περιεχομένου που βρίθουν ανακριβειών, αν όχι ξεχειλίζουν χολή και παρακινούν ορισμένες φορές ακόμα και σε φυσικό, όχι απλά λεκτικό, λιντσάρισμα τους.

Τα παραπάνω συνολικά καταδεικνύουν πόσο απαιδευτη δημοκρατικά αλλά και πολιτικά είναι μεγάλη μερίδα συμπολιτών μας. Ξυφουλκουν, αγανακτουν, το παιζουν νταηδες και ξερολες, πετούν με ευκολία ρουκέτες ανοησιας και μανιχαϊσμου, μην έχοντας ιδέα για τι πράγμα αναφέρονται ή αν πλήττονται οι ίδιοι εντέλει και η καθημερινότητα τους.

Για γέλια; Όχι μονον για κλάματα ή μάλλον καλύτερα για να τραβά κανείς τα μαλλιά του.

Όπως το λένε πιο ωμα αγγλιστι: absolutely pathetic, not least to say tragic.

Ώρες-ώρες, ειλικρινά, πιστεύω οτι η αντιμετώπιση της ανεργίας ή της γάγγραινας του Ασφαλιστικού, είναι ευκολακι μπροστά στην αποδόμηση των παραπάνω αντιλήψεων. Εχω άδικο;

Πού πάμε;

Αριστεροί σε παρακρουση με εμφυλιακου τύπου σύνδρομα, δεξιοι που θαυμάζουν μονον όποιον τα χωνει, κεντρωοι τρωγοντας τις σάρκες τους, φιλελεύθεροι που θεωρουν ότι είναι το κέντρο της γης, ευρωπαϊστες διασπασμενοι με σχολιο χτες, "ελα και θα ξεπερασουμε τους Μένουμε Ευρωπη", λες κι αυτό είναι το ζητημα: ποιός θα ξεπερασει ποιόν σε μαζικότητα στην πλατεία Συντάγματος... Κούνια που μας κουναγε. Το μυαλό μας και μια λίρα.

Παρε τον ένα και χτυπα τον αλλο βασικά. Φανατικοι, μικροκομματικοι που δεν βλεπουν τη συνολικη πολιτική εικόνα, παρα μόνον αντικατοπτρισμους των εγωπαθειων τους. Παρεμπιπτόντως, όσο υιοθετουνται τα "ουστ",  οι τσιριδες και τα "ξεφτιλες", τόσο ενδυναμωνεται η "πλατεία". Και η "πλατεία", σημειωτέον και διόλου τυχαίως να θυμισω, ανέδειξε πολιτικά τρεις δυνάμεις που μας εχουν βγάλει τον αδοξαστο: Συριζα, Ανελ, ΧΑ. Αυτοι που μιμούνται πρακτικές ή φρασεολογιες τους, τους ενισχύουν.

Τι έχουμε σήμερα;

Για να τα πάρουμε ενα, ενα.

Η ΝΔ, ενώ εχασε με 7 μονάδες διαφορά τον Σεπτεμβρη του 2015, ειναι μόνον 8 μπροστά σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, παρά τα οσα εξωφρενικα εχουν γίνει, όχι γιατί δεν επισημαίνει τα κακώς κείμενα των Συριζανελ όπως θεωρούν πολλοί στα κοινωνικά δίκτυα, αλλα γιατί έχει μόλις 4 μηνες που εγκατέλειψε το φλερτ με τον Συριζα που ήθελε τον Τσιπρα, "το κακο παιδί που θα το βάλουμε στον ίσιο δρόμο, αρκεί φυσικά να μοιραστουμε την πιτα". Μόλις 4 μηνες μεν, αλλαγή πλεύσης η ΝΔ που διεκδικεί την εξουσία, οχι για να την μοιραστει με Αλεξη, αμην και δοξασι, αλλά χωρίς επαρκως σφιχτή αντιπολιτευτική δομη δε, θα μου επιτρεψετε, αν κι έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

"Η μεγάλη επίθεση στην οικονομική πολιτική των Συριζανελ, τον Σεπτεμβρη, στη ΔΕΘ", λέει η ηγεσία της κι ορθώς. Ομολογουμένως το timing σούπερ: οι πολίτες θα 'χουν φαει στη μάπα την β' φορα αριστερά με ενα τρίμηνο αυξημένων φορολογικών συντελεστών, θα 'χουν να διαχειριστούν νωρίτερα τον πιθανότατα αυξημένο ΕΝΦΙΑ, θα 'ρθουν τα πρώτα φορολογικά σημειώματα, ενώ τα σχολεία θα 'ναι με κλειστές πόρτες για πολλούς γονείς που δεν θα πληρούν τα κριτήρια του κατα Φιλην Ευαγγελιου για τη Παιδεία. Συν ότι μέχρι τότε η αξιωματική αντιπολίτευση θα 'χει κοστολογημενη και ξεκάθαρη οικονομική πρόταση όπως ειπώθηκε απο τον Κυρ. Μητσοτακη σήμερα το πρωί.

Μάλιστα. Το πρόβλημα, όμως, ξέρετε είναι οτι η πλειοψηφία των οπαδών της ΝΔ δεν μπορεί να περιμένει ως τότε. Θεωρεί οτι όσο περισσότερο αιχμηρός κι αφοριστικος γίνει ο Κυρ. Μητσοτακης, τόσο οι πολίτες θα 'πουν ζητω η ΝΔ. Παιδιάστικη, αν όχι αφελεστατη, προσέγγιση. Οι πολίτες περιμένουν εναλλακτική πρόταση, κυριοι και κυρίες του ριζοσπαστικού TL. Είναι απογοητευμενοι, αποκαρδιωμενοι, οικτιρονται ενθεν κι ενθεν, τα 'χουν χαμένα γιατί δεν ξέρουν απο πού τους έρχεται και πώς θα ανταπεξέλθουν. Το να τους βριζει κάποιος ή να τους αγχωνει περαιτέρω δεν τον κάνει καλύτερο ή ανώτερο ηθικά, απ' αυτον που τους βούλιαξε. Πρέπει να τους πεισει οτι μπορει να διορθώσει την κατάσταση. Κι ότι αυτό που ζούνε δεν είναι νομοτέλεια του διεθνούς συστήματος κι εγχώριου κατεστημένου που πλασσαρει ο Συριζα, αλλά το αποτέλεσμα τόσο της ανικανότητας και της εγκληματικής αδράνειας του κ.Τσιπρα προσωπικά και των συνεργατών του στο κυβερνητικό σχήμα, όσο και των καταστροφικών πολιτικών κι οικονομικών επιλογών των Συριζανελ συνολικά.

Απο την άλλη πλευρά, η ηγεσία της Δημοκρατικής Συμπαραταξης συμφώνησε οτι χρειάζεται ανανέωση ο χώρος της κεντροαριστεράς για δισεκατομμυριοστη φορα, ξυφουλκησε εναντιον του νεοφιλελευθερισμού βγάζοντας φαντάσματα του παρελθοντος φόρα παρτίδα -πιο ναφθαλίνη δεν γίνεται-, επισήμανε ότι η διαφορά της με τη ΝΔ είναι οι δημοσιες συγκοινωνίες. Παρ'το αυγό και κουρευ'το.

Παράλληλα το ΚΙΔΗΣΟ επιβεβαίωσε πολλάκις οτι επί της ουσίας δεν θα συνεργαστεί με κανέναν, ενω το Ποτάμι -διασπασμενο επι της ουσίας, μην γελιομαστε- επιμένει στο μοτίβο το παλιό και νέο πολιτικό σύστημα -ενα σύνθημα που δεν πείθει πλέον κανέναν- χωρίς όμως να αποσαφηνίζει πως ο μανιχαϊσμός του αποτελεί την διέξοδο των πολιτών.

Εντωμεταξυ ο Ραγκουσης δημιούργησε κόμμα, ο Φλωριδης κι η Διαμαντοπουλου έχουν ομίλους/ινστιτουτα προβληματισμου -ο Παπαδοπουλος μόνον έμεινε χωρίς-, ενω υποστηρίζεται η επιστροφή του Σημιτη σε ενα μεταβατικό σχημα.

Με λιγα λόγια, η Κεντροαριστερά όχι απλα ακομα κοσκινιζει, αλλα αυτοκαταστρεφεται και δίνει πάσα σε άλλους να αλωσουν το κέντρο. Με άνεση; Πιθανόν. Τμήμα των κεντρώων και κεντροαριστερων ψηφοφορων μπορεί να έτρεξαν πριν 4 μηνες να σπρωξουν τη ΝΔ να αφήσει πίσω τα βαρίδια της λαϊκής δεξιάς επιτέλους, αλλά θέλουν σαφή προγραμματικό λόγο σε 5-6 ζητήματα. Προς το παρόν έχουν 3 απο τα 6. Αυτό που τους φοβίζει είναι η καταστροφική παραμονή των Συριζανελ στην εξουσία. Είναι απογοητευμένοι απο τις ζυμωσεις στον κεντρώο χώρο -ποσα déjà vu πια;- και εκνευρισμένοι με την παραδοσιακή βάση της ΝΔ. Εντέλει εγκλωβισμενοι, αν όχι συμπιεσμενοι ανάμεσα σε παλιά φρουρα στην ηγεσία  της κεντροαριστεράς και παλιά μυαλά στη βάση ενός κόμματος που δεν ανήκουν, τη ΝΔ.

Στον Συριζα πάλι η ηγεσία επιμένει στον μεσσιανισμο και τον εθνικολαϊκισμο, αλλά η βάση αιμορραγεί κυρίως προς αποχή -αυτο κύριοι της αντιπολίτευσης δεν λέγεται επιτυχία ετσι;- άκρως απογοητευμένη, αν όχι απηυδησμενη.

Η Φιλελευθερη Συμμαχία δεν ακούγεται, η Δράση μόνον οταν μιλα η Ξαφα, με αμφότερες να καταλήγουν οτι είναι λίγος ο Μητσοτακης, ενω τους ξινιζει το 80% του πολιτικού προσωπικού της ΝΔ. Είχε που 'χε η Κεντροαριστερά διασπαστικές τάσεις, αλλά και η Κεντροδεξιά δεν πάει πίσω.

Εντωμεταξυ, η ΧΑ παραμένει -κι αυτό θα 'πρεπε να ανησυχεί όλους- τρίτη πολιτική δύναμη με αυξημένη τάση ενίσχυσης της εκλογικής της βάσης (η Εθνική Ενότητα των Καρατζαφερη και Μπαλτακου δεν πείθουν τους ακροδεξιούς ή/και την ριζοσπαστική δεξιά προς το παρον), η ΛΑΕ πάει σουμπιτο στο κόμμα της Ζωής Κωνσταντοπουλου, το οποίο φλερτάρει πολύ άνετα με την είσοδο στη Βουλή.

Η Ένωση Κεντρώων παραμένει στα ακριβως ίδια ποσοστά με τον πρόεδρο της να επιμένει στην πρόταση περί οικουμενικης κυβέρνησης, εστω κι αν έχει απορριφθεί από όλους τους ενδιαφερόμενους.

Τέλος, οργανώνεται συγκέντρωση στην πλατεία Συντάγματος με το αίτημα "παραιτηθείτε". Διαφωνω. Για πολλούς λόγους, κυρίως χρονικής επιλογής και πολιτικής σκοπιμοτητας/σαφηνειας, αλλά ιδίως γιατί εντέλει θεωρώ τραβηγμένο και εξαιρετικά προβληματικό το περίφημο "παραιτηθείτε". Ποιός το κρίνει; Μια συγκέντρωση σε μια πλατεία; Από πότε; Το Σύνταγμα (άρθρα 38 & 84) ειναι σαφές. Η κοινοβουλευτική διαδικασία επηρεάζεται απο τις κοινωνικές διεργασίες, αλλά δεν μπορεί κι ουτε πρέπει να καθορίζεται απο διαδηλώσεις ή πορείες. Υπάρχουν συγκεκριμένες διαδικασίες. Κι αλλοιμονο αν αρχισουμε να  τις παραβλέπουμε.

Σε τελική ανάλυση το πολιτικό σκηνικό χαρακτηρίζεται απο ρευστότητα κι ευτράπελα, το οικονομικό πάλι απο απαισιοδοξία και έντονο προβληματισμό. Δεν ξέρω τι είναι χειρότερο εδώ που φτάσαμε, σε φάση κοινώς διαχείρισης στασιμοχρεοκοπιας. Γνωρίζω, όμως, με βεβαιότητα οτι ο συνδυασμός τους δεν μπορεί να αντέξει για πολύ. Προσδεθειτε, λοιπόν, οπλιστειτε με υπομονή γιατι τωρα αρχίζουν τα δύσκολα.

Η πορεία της χώρας αφορά πρωτίστως τις πολιτικές διεργασίες. Το πρόβλημα μας είναι πολιτικό κατά βάση, μην κοροϊδευομαστε. Κι όσο δεν λύνεται προς μεταρρυθμιστική κι εκλογικευμενη κατεύθυνση τόσο θα ταλανιζομαστε μεταξύ ιλαροτραγωδιας, παρωδίας και δράματος.

Ραντεβού τον Σεπτεμβρη, λοιπόν, εκτός απροόπτου, οταν όλοι θα 'χουν ξεδιπλωσει πλήρως τα χαρτιά τους κι οι πολίτες θα 'χουν αντιληφθεί πέραν πάσης αμφιβολίας τι εστί φοροεπιδρομη. Τότε θα κριθούν όλοι και ολα. Ή θα προχωρήσουμε ή θα αποδεχτουμε οτι είμαστε ιδανικοί αυτόχειρες. Ελπίζω κι εύχομαι το πρώτο. Εσείς;

Esse quam videri

"Είστε υπέρ των μεταρρυθμίσεων; ΝΑΙ.

Είστε υπέρ των αποκρατικοποιήσεων; ΝΑΙ".

Οι παραπάνω ερωτήσεις, όπως και οι απαντήσεις, θα μου επιτρέψετε, είναι απλουστευμένες, αν όχι παραπλανητικές.

Και εξηγούμαι. Η πολιτική δεν είναι άσπρο-μαύρο και σχολάσαμε. Τις περισσότερες φορές άπτεται σύνθετων ζητημάτων που αφορούν πολύ περισσότερα από το να βγαίνουν τα κουκιά στο τέλος, για να το πω λαϊκιστί. Επί της ουσίας, λοιπόν, αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά επί του πραγματικού κι εφικτού, θα πρέπει πρώτον να αποσαφηνίσουμε τι εννοούμε μεταρρύθμιση -για παράδειγμα η περικοπή μισθών και συντάξεων οριζόντια, η μείωση ή η αύξηση εν προκειμένω φορολογικών συντελεστών δεν είναι- και δεύτερον να εξειδικεύσουμε το καθεστώς, το εύρος και τον τρόπο διαχείρισης των αποκρατικοποιήσεων.

Επιπροσθέτως, μην ξεχνάμε ότι εδώ και 16 χρόνια, όχι μόνον επί κρίσης δηλαδή, ο εθνικολαϊκισμός σαρώνει με λεκτικούς βερμπαλισμούς τύπου "ξεπουλήματος δημοσίας περιουσίας", "είμαστε αποικία", "πουλάνε τα ασημικά", με το πολιτικό σύστημα να πολώνει την κοινωνία χωρίς ποτέ να εξηγεί τι όντως συνεπάγεται ευρωπαϊκή ενσωμάτωση, αν όχι ολοκλήρωση. Για τους περισσότερους Έλληνες, λοιπόν, κάθε πολιτικής απόχρωσης τολμώ να πω, η Ε.Ε. περιορίζεται σε οικονομική/πολιτική ασφάλεια, το τίμημα/ οι υποχρεώσεις της οποίας όμως, ποτέ δεν τους έχει επαρκώς αναλυθεί ούτε από τους πολιτικούς, ούτε τους διανοούμενους -αν υπάρχουν ακόμα-, ούτε την ακαδημαϊκή κοινότητα και τους δημοσιογράφους. Τουλάχιστον στον βαθμό που θα έπρεπε.

Τούτων λεχθέντων, παρακολουθώ 3 μέρες τώρα τον δημόσιο και κοινοβουλευτικό διάλογο που έχει ανοίξει με αφορμή το Υπερταμείο -αν και ο όρος λανθασμένος, για χάριν της συζήτησης, απλά ας τον αποδεχτούμε- και οφείλω να επισημάνω ότι είμαι άκρως απογοητευμένη απ' όλους. Και την κυβέρνηση και την αντιπολίτευση και τους δημοσιογράφους. Οι μόνοι που ίσως κάτι πάνε να αρθρώσουν παραπάνω είναι διάφοροι ακαδημαϊκοί με εύλογες παρατηρήσεις και επισημάνσεις. Από αυτούς ξεχωρίζω τον Νικόλα Σεβαστάκη και την Βάσω Κιντή για τις τοποθετήσεις τους.

Και για να προλάβω ορισμένους καλοθελητές, εμμονικούς σε δόγματα/ιδεολογήματα ένθεν κι ένθεν, το γεγονός ότι κρίνω αρνητικά Συριζα, ΝΔ, Δημοκρατική Συμπαράταξη, Ποτάμι, δεν σημαίνει επουδενί ότι τους ταυτίζω ή ότι δεν αναγνωρίζω τον βαθμό ανικανότητας, το μέγεθος εγκληματικής αδράνειας της κυβέρνησης. Ας μάθουμε επιτέλους σε αυτό τον τόπο ότι η κριτική δεν ταυτίζεται με τον αφορισμό ή την εξομοίωση.

Πιο συγκεκριμένα: είμαι απολύτως εξοργισμένη με το εύρος και κυρίως τον τρόπο που πλασάρει τις αποκρατικοποιήσεις η κυβέρνηση, όπως και με την παράλογη, ακραία υπερφορολόγηση των πάντων, σε σημείο που κανείς αναρωτιέται ποιος στα κομμάτια θα μείνει σε αυτή τη χώρα στο τέλος. Αυτό είναι το τεχνικό κομμάτι. Όσον αφορά τους επικοινωνιακούς χειρισμούς αυτού από το Μαξίμου και ιδίως την κοινοβουλευτική ομάδα ΣΥΡΙΖΑ, οφείλω να επισημάνω ότι φτάνουν στα όρια της πολιτικής αλητείας, αν όχι σουρεαλισμού. Και το θέτω πολύ κομψά δεδομένου των τοποθετήσεων τους χτες και προχτές σε κανάλια, ραδιοφωνικούς σταθμούς και στην Βουλή.

Και για να μην θεωρηθεί ότι υπεκφεύγω, κάτι που σιχαίνομαι σαν ο διάολος το λιβάνι, οι ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ φέρουν την κύρια και αποκλειστική ευθύνη για το μείγμα πολιτικής που προτάσσουν, για το πώς εκπροσωπούν τη χώρα ενάμιση χρόνο τώρα, για τις παλινωδίες, για να το πω επιτέλους ωμά: την απόλυτη ξεφτίλα, αν όχι κατάντια της χώρας. Δηλώσεις τύπου "παραλάβαμε καμμένη γη" διαψεύδονται από όλους τους φορείς, εντός κι εκτός, αναλύσεις όπως "δεν μας άφησαν περιθώρια οι εταίροι" αποδομούνται απολύτως ακόμα και από το ίδιο το κυβερνητικό επιτελείο, όπως και πρώην κυβερνητικά στελέχη. Κωλυσιέργησαν, θεώρησαν a priori ηλίθιους, αν όχι δειλούς τους εταίρους και την Τρόικα κατ' επέκτασιν, έπαιξαν στα ζάρια τη χώρα, εκβιαστικά και αφοριστικά, και φυσικά έχασαν παταγωδώς τα αυγά και τα πασχάλια σε χρόνο ντε τε.

Κοινώς, η ψηφοφορία που επίκειται, θα αφορά το προϊόν/αποτέλεσμα των δικών τους διαβουλεύσεων και πολιτικών/οικονομικών επιλογών. Ούτε της αντιπολίτευσης, ούτε των προηγούμενων κυβερνήσεων, ούτε του φούφουτου και του ανάδρομου Ερμή που ακούω δεξιά κι αριστερά. Και θα το λουστούν.

Όσον αφορά την αντιπολίτευση ελάσσονα και μη του λεγόμενου ευρωπαϊκού τόξου -δεν θα ασχοληθώ και ποσώς με απασχολεί στο εν λογω κείμενο, αν και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην διαμόρφωση εκλογικής τάσης, με ΧΑ, ΚΚΕ, Ένωση Κεντρώων- θα ήθελα να πω τα εξής: η χρήση λεκτικών πυροτεχνημάτων, οι ακροβατικές συνδέσεις και οι μορφολογικές αλχημείες προς χάριν εντυπωσιασμού, δεν ωφελούν κανέναν και όχι μόνον στην παρούσα φάση. Το να σαρκάζεστε είναι χρήσιμο, αρκεί προηγουμένως να έχετε αποσαφηνίσει τα λάθη του πολιτικού αντιπάλου και τις επιπτώσεις αυτών στην κοινωνία και την οικονομία.

Αν δεν μπορείτε το Υπερταμείο και την φορολογική πολιτική που προτείνουν οι Συριζανελ να τα αποδομήσετε με πολιτικά, οικονομικά και τεχνικά αμιγώς κριτήρια, χωρίς τσιρίδες και χαρακτηρισμούς, ε τότε το ελάχιστο που οφείλετε στους πολίτες και τον εαυτό σας, είναι να σεβαστείτε το θεσμικό σας ρόλο. Είναι αδιανόητο να γίνετε επί 3 ώρες χαβούζα η Βουλή, γιατί δίνατε λέει μάχη. Επιχειρηματολόγησαν λίγοι, διάβασαν ακόμα λιγότεροι και σαν να μην μας έφτανε αυτό, εμφανιστήκατε και διαιρεμένοι ως προς την αναγκαιότητα ορισμένων αποκρατικοποιήσεων, δίνοντας ωραιότατη λαβή -πού φτάσατε, άκουσον, άκουσον- στον ΣΥΡΙΖΑ κυρίως, να σας κατηγορεί για διφορούμενη στάση, να σας χαρακτηρίζει ως μη μεταρρυθμιστική δύναμη των καθένα ξεχωριστά.

Εν κατακλείδι, οι Συριζανελ πρέπει να σφυροκοπηθούν πολιτικά από την αντιπολίτευση του λεγόμενου ευρωπαϊκού τόξου με επιχειρήματα ουσίας και αποσαφηνισμένες θέσεις, όχι με τσιτάτα και συνθήματα. Σημειωτέον όλη αυτή η συζήτηση σηματοδοτεί πολλά για τους εταίρους μας, οι οποίοι παρακολουθούν στενά τις τοποθετήσεις... όλων. Τα ήξεις-αφήξεις κ.κ. της ΝΔ, της Δημοκρατικής Συμπαράταξης και του Ποταμιού αφήστε τα στο κυβερνητικό επιτελείο. Επιμείνετε στην σοβαρότητα, αντί στην συνθηματολογία και την στοχοποίηση. Η κοινωνία άλλωστε έχει ήδη καταλάβει, όσο κι αν τμήμα της αποφεύγει να το παραδεχτεί. Δουλειά σας είναι να αποτρέψετε το μοιραίο το κατά δυναμιν, να αποσαφηνίσετε τις ενστάσεις σας εμφατικά, ώστε να καταγραφούν εντός κι εκτός, να δώσετε το στίγμα στο κοινωνικό σύνολο ότι η προτεινόμενη συνταγή είναι λάθος. Mην ξεχνάτε ότι οι κοκορομαχίες ενισχύουν μόνον αυτούς που επιχαίρουν που θα δεινοπαθήσουμε. Και ο νοών νοείτω. 

Πίσω ολοταχώς;

Με όσα συμβαίνουν τελευταία έχω την αίσθηση ότι η πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας έχει µετατραπεί σε εκτροφείο µίσους, αν όχι θερμοκήπιο βίας, για ό,τι αποτελεί τον σύγχρονο κόσµο: πολιτικούς, κόμματα, Βουλή, μέσα ενημέρωσης, τράπεζες, επιχειρείν. Υπάρχουν μειονότητες που δρουν εκτός ελέγχου ουκ ολίγες φορές, εκτός νόµου, αν όχι εκτός δηµοκρατικού πλαισίου, με τη Πολιτεία να παρακολουθεί ωσάν σε λήθαργο, καταφεύγοντας απλά σε διαπιστώσεις και λεκτικά πυροτεχνήματα, με τους περισσότερους πολίτες σε ομηρία ανεύθυνων φαφλατάδων, εθνικολαϊκιστών, μπαχαλάκηδων, νοσταλγών ολοκληρωτισμών και φασιστικών πρακτικών.

Πώς τα καταφέραμε έτσι;

Ποια ακριβώς στοιχεία συντέλεσαν στο να μην μπορούμε να καταδικάσουμε πχ. απερίφραστα χωρίς ναι μεν, αλλά ούτε καν 6 χρόνια μετά, τη δολοφονία τριών εργαζόμενων, νέων, συμπολιτών μας, αλλά να μιλάμε για δικούς μας και δικούς σας νεκρούς, όπως ακριβώς γινόταν δηλαδή και επί Εμφυλίου; Πώς φτάσαμε π.χ. να στοχοποιούνται όσοι δημοσιογράφοι δεν είναι της αρεσκείας ή των αντιλήψεων της κυβέρνησης, όπως ακριβώς ήταν και προ Μεταπολίτευσης; Πώς καταντήσαμε π.χ. να χορεύουμε σε ρυθμούς βλαχομπαρόκ επί εθνικών εορτών παρέα με υπουργούς σε πλατείες και να χειροκροτούμε εκστασιασμένοι σε επιδείξεις στρατιωτικών ασκήσεων, όπως ακριβώς γινόταν και επί Χούντας;

Γιατί εντέλει αυτό το απίθανο πισωγύρισμα στις χειρότερες πρακτικές του πολιτικού παρελθόντος; 

Τι έχει οδηγήσει σε αυτή τη γενικευμένη πολιτική και θεσμική όμως –θα μου επιτρέψετε- παράκρουση με το ΤΕΕ να απειλεί βουλευτές, του Πρωθυπουργού συμπεριλαμβανομένου, ότι αν ψηφίσουν το Ασφαλιστικό θα διαγραφούν λόγω "πειθαρχικού παραπτώματος",  με το να μεταφέρεται η αργία  της Πρωτομαγιάς και στη συνέχεια να μεταφέρεται η εκ μεταφοράς απεργία, με την πρόεδρο του Αρείου Πάγου –γιατί ορισμένοι δεν ξεχνάμε, έχουμε αυτό το ελάττωμα- να υποβάλει μήνυση σε βάρος του συνταγματολόγου Σταύρου Τσακυράκη επειδή ο τελευταίος τόλμησε –άκουσον-άκουσον εν καιρω δημοκρατίας- να της ασκήσει κριτική;

Για να το πω  πιο ωμά: πώς καταλήξαμε σε αυτή την ιλαροτραγωδία; Το ότι η χώρα παραπαίει από το Κοινοβούλιο, την Πολιτεία, μέχρι τον πιο μικρό φορέα της πού οφείλεται;

Η αναβλητικότητα των μεταρρυθμίσεων σε βασικές δομές του Κράτους που διάβασα χτες σε δημοσίευση φίλων στο facebook, αποτελεί σίγουρα έναν λόγο της υστέρησης της ελληνικής κοινωνίας. Σύμφωνοι. Δεν εξηγεί, όμως επαρκώς την "προσκόλληση" στον εθνικισμό, τη δημαγωγία, τον αντιευρωπαϊσμό. Επιμένουμε αμυντικά, συντηρητικά, φοβικά, μέχρι και αντιδημοκρατικά τελευταία. Στην καλύτερη σημειωτόν, στη χειρότερη πίσω ολοταχώς.

Αναμφίβολα η κοινωνική κινητοποίηση των «Αγανακτισμένων» το καλοκαίρι του 2011 ήταν -ας μου επιτραπεί ο όρος- η big mother της κυριαρχίας του εθνικολαϊκισμού που συνοδεύτηκε από μια συνωμοσιολογική κατανόηση και εξήγηση της πραγματικότητας και στη συνέχεια με ροπή των υποκείμενων της προς τον μανιχαϊσμό, τον ανορθολογισμό και τη μνησικακία.  Ο τρόπος που συγκροτήθηκαν αυτές οι δυνάμεις της πλατείας, οι ιδεολογίες που επικαλέστηκαν, οι πρακτικές που υιοθέτησαν, το κινηματικό σύμπαν εντός του οποίου άνθησαν, οικειοποιήθηκαν από τρεις κατά βάση πολιτικές δυνάμεις: την Χρυσή Αυγή στο πάνω μέρος της πλατείας, τον Σύριζα στο κάτω μέρος της και μια μερίδα συμπολιτών μας στο ενδιάμεσο που στη συνέχεια εξελίχτηκε στους ΑΝΕΛ.

Η συνέχεια γνωστή. Η ΧΑ τρίτη πολιτική δύναμη στο ελληνικό κοινοβούλιο, οι ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ κυβέρνηση. Τυχαίο; Στην πολιτική τίποτε δεν προκύπτει από το πουθενά και ξαφνικά. Και εξηγούμαι: για πολλά χρόνια στην Ελλάδα καλλιεργήθηκε η αντίληψη του πάντοτε αγνού, ενάρετου, σοφού λαού, του προδομένου όμως –μην ξεχνιόμαστε, δώστε βάση- από τους «αποπάνω» (την «ελιτ=αστική τάξη/επιχειρηματίες», τη «διαπλοκή=μέσα μαζικής ενημέρωσης») στην υπηρεσία των «απέξω» (Αμερικάνοι πριν, Γερμανοί τώρα). Οι «απέξω» μέχρι και σήμερα είναι το τρισκατάρατο «σύστημα», ενώ οι «αποπάνω», το απεχθές «κατεστημένο».

Κάθε φορά που προκύπτει το οποιοδήποτε πρόβλημα φταίει το διεθνές σύστημα και το εγχώριο κατεστημένο. Ποτέ εμείς ως κοινωνία με τις επιλογές και τις συμπεριφορές μας. Πάντα οι άλλοι. 

Εν κατακλείδι, η παγίωση μιας αυτοτροφοδοτούμενης επιδείνωσης της οικονομικής, πολιτικής και θεσμικής κρίσης της χώρας κατά βάση οφείλεται στον οικονομικό και ιδίως τον πολιτικό αναλφαβητισμό μεγάλης μερίδας πολιτών που εκλαμβάνουν την πολιτική ως ένα παιχνίδι σικέ.

Επί της ουσίας ο φόβος της πολιτικής ανέδειξε τα άκρα του πολιτικού φάσματος σε πρωταγωνιστές στον δημόσιο χώρο και διάλογο. Η μιζέρια και η αποδοχή του πεπρωμένου, με την έννοια του φουκαρά Έλληνα που πλήττεται από παντού, δυστυχώς έχει επικρατήσει.  

Τούτων λεχθέντων, όσοι δεν αποδεχόμαστε τις παραπάνω συλλογιστικές, κοινώς μοιρολατρικά την κατάντια μας –γιατί περί αυτού πρόκειται, μην γελιόμαστε, μην αποφεύγουμε την σκληρή αλήθεια- είναι αναγκαίο από την απόγνωση να περάσουμε στην προοπτική. Οφείλουμε να την αρθρώσουμε, να την εννοιολογήσουμε και κυρίως να την προβάλουμε στοιχειοθετημενα, συντεταγμένα. Το χειρότερο αυτής της κυβέρνησης δεν είναι τα απανωτά, ασύστολα ψευδη, αλλά η εμπέδωση -αν το καλοσκεφτείτε- ότι δεν υπάρχει ελπίδα, οτι ατέρμονα είμαστε θύματα λόγω συνθηκών, ότι τα αδιέξοδα είναι τάχα η μοίρα που μας έλαχε.

Αυτή ακριβώς η μοιρολατρική αντίληψη της πολιτικής είναι ό,τι πιο καταστροφικό εμποτίζει τις κοινωνικές δομές/συνδιαλλαγές επί ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ. Και έχω την αίσθηση ότι είναι πλέον ώριμες οι συνθήκες να την αποδομήσουμε. Δημοκρατικά, ανοιχτά και χωρίς φόβο. Έτσι κι αλλιώς δεν έχουμε πλέον τίποτε να χάσουμε που δεν έχουμε ήδη απωλέσει: οικονομική αυτάρκεια, πολιτική ομαλότητα/σταθερότητα, σεβασμό από τη διεθνή κοινότητα, αξιοπρέπεια. Και τι ειρωνεία: είναι όλα αυτά που αξίζει η χώρα. Δεν νομίζετε; 

Ευρωπαϊκή κρίση;

Αντιλαμβάνομαι και εν μέρει συμμερίζομαι την απογοήτευση συμπολιτών μου περί αδυναμίας της ΕΕ να χαράξει και κυρίως να υλοποιήσει κοινή μεταναστευτική πολιτική. Ο δημόσιος διάλογος, όμως, όπως εξελίσσεται τα τελευταία 24ωρα τόσο στα παραδοσιακά ΜΜΕ, όσο και στα κοινωνικά δίκτυα, παραβλέπει βολικά ορισμένες φορές, τις περισσότερες επικινδύνως, θα μου επιτρέψετε, συγκεκριμένα δεδομένα της ευρωπαϊκής πραγματικότητας, ενώ η πλειοψηφια των ατόμων/ομάδων που μετέχει σ' αυτόν φαίνεται να αγνοεί τραγικά το πώς λειτουργεί το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Και για να γίνω πιο σαφής, όσο πιο απλουστευμένα γίνεται:

- Στην ΕΕ δεν υπάρχει κοινή εξωτερική πολιτική, κοινή πολιτική άμυνας ή κοινή πολιτική ασφάλειας. Δεν είναι -ακόμα- πολιτική ένωση. Μην μας διαφεύγει. Εάν κάτι έχει αναδείξει η οικονομική κρίση και το μεταναστευτικό/προσφυγικό ζήτημα συνολικά, είναι πόσο απαραίτητη είναι η επιτάχυνση των διαδικασιών εκείνων που θα οδηγήσουν στην ομοσπονδοποίηση επιτέλους της Ε.Ε. Η εμβάθυνση είναι πιο αναγκαία από την διεύρυνση στην παρούσα φάση. Και προς θεού για να μην παρεξηγηθώ, το ένα δεν αναιρεί το άλλο. Όμως, έχω την αίσθηση κι έχει ανοίξει η εν λόγω συζήτηση εντόνως στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, πλην της δικής μας -τυχαίο; Δεν νομίζω-  ότι πλέον το βάρος των όποιων κινήσεων πρέπει να δοθεί στην πρώτη επειγόντως, ώστε και η δεύτερη να προχωρήσει σωστά.

- Κοινή ευρωπαϊκή πολιτική, δεσμευτική για τους 28 είναι δύσκολο να υπάρξει όσες Σύνοδοι Κορυφής κι αν γίνουν, κυρίως λόγω έλλειψης κοινοτικού κεκτημένου επί συγκεκριμένων πολιτικών αποφάσεων. Αυτό δεν είναι αμελητέο, ούτε απλή υπόθεση 2 ημερών 3-4 ηγετών σε μια κλειστή συνάντηση όπως πολλοί ανεύθυνα/αλόγιστα υπαινίσσονται τις τελευταίες βδομάδες. Η Ε.Ε. λειτουργεί με συμμαχίες, μπλοκα χωρών, συμφωνίες κι όχι από 1-2 κράτη. Πόσο δε μάλλον όταν μέχρι στιγμής η δυναμική είναι υπέρ λιγότερης κι όχι περισσότερης Ευρώπης. Ο δεξιός ευρωσκεπτικισμός αγκαζέ με τον αριστερό αντιευρωπαϊσμό σαρώνει. Μην το αγνοούμε και κυρίως μην το αναλύουμε τόσο επιδερμικά ως τάχα σημείο των καιρών και αναπόφευκτη κατάληξη της λιτότητας και των οικονομικών προβλημάτων της ευρωζώνης.

Ποτέ τα κοινωνικά φαινόμενα που εδράζονται στον εθνικισμό και τον απομονωτισμό, δεν είναι μονοδιάστατα ή χρονικά στάσιμα. Τόσο ο ευρωσκεπτικισμος, όσο και ο αντιευρωπαϊσμός εξελίσσονται χρόνια τώρα και υπάρχουν διάφορα πεδία, πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά στα οποία ευδοκιμούν. Παρτε για παράδειγμα το AfD στη Γερμανία. Μην αρκειστε μόνο σε Πολωνία, Ουγγαρία και Γαλλία με τα γνωστά ακροδεξιά κόμματα και τους σχηματισμούς της πατριωτικής, ριζοσπαστικής δεξιάς. Δείτε πέρα από τα προφανή/γνωστά.

Δεν αρκούν οι κοινές διατυπώσεις δηλαδή, άτυπων κιόλας Συνόδων Κορυφής στην παρόν ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Χρειάζονται αποφάσεις με κατάληξη έστω ένα κοινό γραπτό κείμενο/ανακοινωθέν, να βάλουν όλοι νερό στο κρασί τους και το κυριότερο να αποσαφηνίσουν ποσοτικοποιημενα το μέγεθος της μεταναστευτικής κρίσης, τι θα δώσει ακριβώς ο καθένας τους και με ποιον χρονικό ορίζοντα. Διαφορετικά πάλι θα παραμένουμε στα των άτυπων ή έκτακτων Συνόδων χωρίς κανένα απτό αποτέλεσμα.

- Ακόμα κι αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η πλειονότητα των ευρωβουλευτών ταχθούν υπέρ της αναζήτησης και εφαρμογής κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής στο μεταναστευτικό-προσφυγικό, που υποψιν επηρεάζουν ελάχιστα τις εξελίξεις -γνωστό τοις πασι- επείγει η ομαλοποίηση της κατάστασης, αν όχι η ειρήνευση στη Συρία, η αλλαγή πολιτικής στην Τουρκία ώστε να περιοριστεί το κύμα εισόδου προσφύγων και μεταναστών από αυτήν στην Ε.Ε. μέσω Ελλάδας. Μην τρέφουμε αυταπάτες ότι επειδή οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διαφωνούν, γι' αυτό τάχα δεν λύνεται το πρόβλημα. Δεν μιλάμε για κουτιά με κονσέρβες, αλλά για ανθρώπινες ζωές, πόλεμο και απελπισία. Το μεταναστευτικό-προσφυγικό δεν είναι μόνο ζήτημα πολιτικής χωροταξίας, αλλά και οικονομικής και πολιτικής διευθέτησης. Το δε τελευταίο για όσους γνωρίζουν τα περί συριακού παζλ είναι το πιο δύσκολο, αλλά όχι και ακατόρθωτο.

- Το ζήτημα δεν είναι ποιος θα γίνει γκαραζ ή αποθήκη ανθρωπίνων ψυχών, εμείς ή συνολικά η Ε.Ε. που ακούω τελευταία. Δεν λύνουν τίποτε οι εθνικιστικές κορώνες, ούτε αρκούν μόνον οι περιοριστικές πολιτικές, οι οποίες απλά μεταθέτουν το πρόβλημα χρονικά και γεωγραφικά. Μην γελιόμαστε. Πρέπει επιτέλους η ΕΕ να πάρει θέση. Το δόγμα, ΕΜΕΙΣ το χρυσό κλουβί, που προτείνουν κυρίως δεξιοί ευρωπαϊκοί κύκλοι, ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ, που "δεν βαριέσαι μωρέ αδερφέ περνούν το δικό τους Μεσαίωνα, θα την βρουν την άκρη κάποια στιγμή", πέραν από επιπόλαιο, είναι και παντελώς ανεδαφικό εκ των πραγμάτων πλέον. Τα φοβικά σύνδρομα με διαθέσεις απομονωτισμού, ποτέ δεν ώθησαν ούτε την οικονομία, αλλά ούτε την κοινωνία μπροστά, σημειώτεον.

Είμαστε μπροστά σε σκληρά διλήμματα δηλώνουν πολλοί. Όχι κύριοι και κυρίες, είμαστε μπροστά σε ουσιώδεις αποφάσεις που έπρεπε να 'χουμε πάρει καιρό, με ή χωρίς την οικονομική κρίση, με ή χωρίς το μεταναστευτικό-προσφυγικό. Η Ε.Ε. πρέπει να προχωρήσει κι όχι απλά να προστατέψει όπως τονίζουν οι μισοί ή να προστατευθεί όπως υποστηρίζουν οι υπόλοιποι. Σε τελική ανάλυση το θέμα δεν είναι η Συρία ή η Τουρκία τόσο, όσο τι Ευρώπη θέλουμε στη διεθνή σκακιέρα. Προσωπικά έχω απαντήσει στο ερώτημα: μια δυναμική, δημοκρατική, φιλελεύθερη, προοδευτική ομοσπονδία που θα οδηγεί τις οικονομικές και πολιτισμικές εξελίξεις. Όσο η Ε.Ε. με ανησυχεί ή απογοητεύει, τόσο περισσότερο πείθομαι ότι όσοι πιστεύουμε στο όραμα μιας πραγματικά ενωμένης Ευρώπης, είμαστε υποχρεωμένοι να χαράξουμε την τακτική και τη στρατηγική μας χωρίς να εγκαταλείψουμε ούτε ρούπι το στόχο. Οι αφορισμοί οδηγούν σε επικίνδυνα μονοπάτια. Η αναμέτρηση με την πραγματικότητα δεν πρέπει να μας τρομάζει, αλλά να τροφοδοτεί τον ρεαλισμό και την αντιληπτική μας ικανότητα. Αλλιώς, πάμε σε άλλες περιπέτειες, που ούτε καν διανοείστε. 

Άλλος ετοιμάζει θέατρο κι άλλος υποκρίνεται

Διαβάζω με ενδιαφέρον τα διάφορα κείμενα σχετικά με το θέμα που έχει προκύψει με το ΕΘ και το βιβλίο του Σάββα Ξηρού. Στη συνέχεια παντιέρες και συστάσεις φίλων και γνωστών περί της ελευθερίας που πρέπει να διαθέτει η Τέχνη στη θεματολογία και τη μεθοδολογία. Τρία ερωτήματα μόνον προς την διανόηση της ελληνικής δημοσιογραφίας, του θεάτρου και της Τέχνης ευρύτερα, με όλον τον σεβασμό:

1) Η Τέχνη πρέπει να προκαλεί, λέτε. Ορθώς. Αν όμως προκαλεί, αυτό δεν σημαίνει ότι θα εγείρει ενστάσεις, αντιδράσεις, συζήτηση; Οπότε γιατί ακριβώς εκνευρίζεστε όταν κάποιος δηλώνει ότι δυσανασχετεί με την εν λόγω μεθοδολογία; Για να καταλάβω δηλαδή: ισχυρίζεστε ότι η ελευθερία επιλογών στη Τέχνη είναι όρος εκ των ων ουκ άνευ, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να μένει στο απυρόβλητο και να διατυπώνει κανείς άποψη γι' αυτήν, παρά μόνον όταν παραχθεί το τελικό προϊόν; Περίεργη, κλειστοφοβική, άκρως συντηρητική και αρκετά προβληματική αντίληψη περί της παραγωγής/διαδικασίας της Τέχνης έχετε, θα μου επιτρέψετε. Ο φιλελευθερισμός ως προς αυτήν δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε ένα στάδιο της και μετά να την αντιμετωπίζετε ως τάχα θέσφατο με την κοινότοπη, απλουστευμένη επιχειρηματολογία τύπου "η Τέχνη είναι Τέχνη. Τι ψάχνεις τώρα;".

2) Η Τέχνη οφείλει να αμφιβάλλει για τα πάντα, λέτε. Πολύ σωστά. Ισχύει όμως ξέρετε και το αντίστροφο: Οι πάντες μπορούν να αμφιβάλλουν για την Τέχνη. Άλλοι πολύ, άλλοι λίγο. Άλλοι στοχευμενα, άλλοι άστοχα. ΑΛΛΑ μπορούν, έχουν το δικαίωμα. Η καθολικότητα της Τέχνης δεν περιορίζεται μόνον στο πόσους και ποιους απευθύνεται, αλλά και στο πόσοι και ποιοι μπορούν να την κρίνουν. Είναι αμφίδρομη σχέση κι όχι μονομερής. Όταν καταλήγει το τελευταίο, τότε μάλλον μιλάμε για προπαγάνδα, κατήχηση, κοινώς ελλιπή "Τέχνη" από κάθε άποψη.

Κι εδώ ακριβώς είναι το θέμα. Η απλούστευση που επιχειρείται στο να εκληφθεί το βιβλίο ενός αμετανόητου τρομοκράτη ως ένα οποιοδήποτε βιβλίο, λες και μιλά ο Μάικ ο Φασολακης, είναι όχι απλά επικίνδυνη, αλλά ιδιαιτέρως ανησυχητική. Δόθηκε ωραιότατο πάτημα στον κ. Ξηρό να μας πει κιόλας μέσα σε όλο αυτό τον ντόρο: "ξεπλήρωσα". Κοινώς «γαζώστε, ανατινάχτε μερικούς, γραψτε μετά ένα βιβλίο, σιγουρευτείτε ότι θα αποτελεί τη μαγιά ενός θεατρικού δρώμενου φυσικά και ύστερα σχολάσατε. Η κοινωνία καταλαβαίνει, κατανοεί, σας συγχωρεί». Μωρέ μπράβο! Πολύ επιδερμικά αντιμετωπίζεται η διακίνηση ιδεών που θεοποιούν την τρομοκρατία, αν όχι την παρουσιάζουν ως αναγκαία, λέει, συνθήκη.

3) Τέλος, άκρως προβληματικό αν όχι ενδεικτικό φανατισμού κι επιπόλαιας κρίσης, να στοχοποιειτε άτομα ως τάχα ανόητα που δεν αντιλαμβάνονται το μεγαλείο ή την ουσία της Τέχνης, επειδή και μόνο αντέδρασαν γραπτώς κι ανοιχτά με σαφήνεια με την επιλογή των κειμένων, ΧΩΡΙΣ μάλιστα να ζητούν να μην γίνει η εν λόγω παράσταση.

Φανατίζεστε κι εκτίθεστε.

Μάθετε να κάνετε κριτική αφού πρώτα διαβάσετε προσεκτικά τι υποστηρίζει ο άλλος, μην παρουσιάζεστε ως σούπερ τιμητές της Τέχνης όταν την περιορίζετε ποσό δε μάλλον σε στεγανά και ιδίως όταν τάχα ισχυρίζεστε ότι δεν αντιλαμβάνεστε πως η διαμόρφωση ιδεών/συναισθημάτων είναι πάντα στο τέλος το ζητούμενο, πέραν της διατύπωσης ή εκτόνωσης αυτών.

Σε τελική ανάλυση, δεν είναι θέμα κι ούτε ήταν ποτέ για κανέναν γνήσιο δημοκράτη, φιλελεύθερο πολίτη το αν θα μιλήσει, γράψει, εκφραστεί ο χ, ψ Ξηρός. Αυτή είναι άλλωστε κι η διαφορά του από έναν τρομοκράτη. Ο τελευταίος δεν αφήνει κανένα περιθώριο αντίδρασης ή διαφορετικής άποψης, μπαμ και κάτω με συνοπτικές διαδικασίες.

Το ζητούμενο, ο προβληματισμός του πρώτου είναι όταν αρχίζουν οι ιδέες του δεύτερου -που στη συγκεκριμένη περίπτωση το 'χει τιμή, δόξα και καμάρι του κιόλας, καμία ενοχή ή αυτοκριτική- και παρουσιάζονται ως φυσική συνθήκη, ως μια άλλη απλά ανάγνωση της πραγματικότητας, ως μια ακόμα άποψη, σιγά τα ωά.

Κύριοι και κυρίες, η τρομοκρατία δεν είναι μια απλά άλλη άποψη. Όταν σκότωναν τον Μπακογιαννη ή τον Αρξαλιαν, δεν ήταν ούτε άλλη μια μέρα μωρέ, ούτε κάτι που έτυχε όπως πολλά στην καθημερινότητα μας. Κι αλλοίμονο αν το εκλάβουμε έτσι. Είναι υβρις προς τα θύματα της τρομοκρατίας και τις οικογένειες τους. Είναι πρόκληση προς την δημοκρατία που απολαμβάνουμε όλοι, ακόμα κι οι αρνητές της όπως οι ΧΑγητες, οι Ξηροί, ο Κουφοντινας κι άλλοι πολλοί που είναι εύκολο να σκοτώσουν και θα έπρεπε να τους είναι αφόρητα δύσκολο, αν όχι αδιανόητο να το δικαιολογήσουν.  Δυστυχώς το τελευταίο παρουσιάζεται όχι απλά κατακριτέο τελευταία, αλλά και ως βιασμός της Τέχνης, διαβάζω.

Θέατρο; Ναι φίλτατοι, του παραλόγου όμως. Κι ο νοών νοειτω.